Print

Δωρεά πνευμόνων, επιλογή ζωής

Η δωρεά οργάνων είναι ένα ζήτημα που πολλά άτομα δυσκολεύονται να σκεφτούν ή να συζητήσουν, όμως είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου για το άτομο που περιμένει τη μεταμόσχευση. Πολλές ασθένειες μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή βλάβη στους πνεύμονες η οποία δεν μπορεί να αποκατασταθεί με φάρμακα ή χειρουργική επέμβαση. Η μόνη ελπίδα για την αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας των πνευμόνων σε αυτή την περίπτωση θα ήταν η μεταμόσχευση πνεύμονα. Στην Ευρώπη, εδώ και χρόνια υπάρχει έλλειψη σε δωρητές οργάνων, ενώ ο αριθμός των ατόμων που βρίσκονται σε λίστα αναμονής για μεταμόσχευση πνεύμονα αναμένεται να αυξηθεί. Σε αυτό το ενημερωτικό δελτίο θα μάθετε τι είναι η δωρεά οργάνων, πώς μπορεί να ωφελήσει τους ανθρώπους και πώς μπορείτε να εγγραφείτε για να γίνετε δωρητής

τελευταία ενημέρωση 26/04/2021
This content is available in multiple languages.

Τι είναι η δωρεά οργάνων;


Η δωρεά οργάνων είναι η αφαίρεση οργάνων από το ανθρώπινο σώμα αφού κάποιος πεθάνει. Τα όργανα αυτά δωρίζονται σε άτομα των οποίων τα όργανα έχουν υποστεί βλάβες και πρέπει να αντικατασταθούν. Η μεταμόσχευση οργάνων μπορεί να τους σώσει τη ζωή, να αυξήσει το προσδόκιμο ζωής τους και να βελτιώσει σε σημαντικό βαθμό την ποιότητα της ζωής τους. Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να επιλέξει ελεύθερα αν θέλει να δωριστούν τα όργανά του αφού αποβιώσει. Θα πρέπει να γίνει συζήτηση με φίλους ή συγγενείς και αυτό είναι προτιμότερο να γίνει όσο είστε υγιείς. Στα περισσότερα κράτη της Ευρώπης, μπορείτε να εγγραφείτε στο μητρώο δωρητών οργάνων, ωστόσο οι συγγενείς σας είναι εκείνοι που θα πρέπει να συναινέσουν για την πραγματοποίηση της δωρεάς όταν πεθάνετε. Δεν υπάρχουν καλές ή κακές αποφάσεις στην απόφαση για τη δωρεά οργάνων, ωστόσο, αυτό που προέχει είναι οι στενοί συγγενείς να γνωρίζουν τις προθέσεις σας καθώς έτσι θα τους είναι πιο εύκολο να συναινέσουν ή όχι στη δωρεά των πνευμόνων σας.

Πότε μπορώ να γίνω δωρητής;


Η δωρεά των περισσότερων οργάνων γίνεται όταν το άτομο έχει τραυματιστεί σοβαρά με συνέπεια να υποστεί βλάβη ο εγκέφαλος και να επηρεαστεί η αναπνευστική ικανότητα. Η καρδιά συνεχίζει να χτυπά με χρήση τεχνητών μέσων, αλλά το άτομο δεν είναι σε θέση να αναπνεύσει από μόνο του. Επίσης, σε κάθε χώρα έχουν θεσπιστεί αυστηρά νομικά κριτήρια για τις περιπτώσεις όπου επιτρέπεται η δωρεά οργάνων. Στα κριτήρια αυτά λαμβάνεται υπόψη ο βαθμός συμβατότητας των οργάνων και εξετάζονται παράγοντες όπως το φύλο, η ηλικία, και η ομάδα αίματος τόσο του δότη όσο και του λήπτη. Εξίσου σημαντικό είναι να θυμάστε ότι η ταυτότητα του δωρητή παραμένει ανώνυμη και δεν κοινοποιείται στο άτομο που λαμβάνει το όργανο.

Μεταμοσχεύσεις πνευμόνων


Αν κάποιο άτομο με σοβαρή πνευμονοπάθεια έχει δοκιμάσει όλες τις υπόλοιπες επιλογές θεραπείας χωρίς να βελτιωθεί η κατάστασή του, θα μπορούσε να πληροί τις προϋποθέσεις για μεταμόσχευση πνεύμονα. Η ομάδα μεταμοσχεύσεων διασφαλίζει ότι η δωρεά των πνευμόνων θα γίνει σε άτομα που θα ωφεληθούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό και τα οποία θα φροντίσουν το συγκεκριμένο δώρο. Λόγου χάρη, τα άτομα που συνεχίζουν το κάπνισμα δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για μεταμόσχευση πνεύμονα. Το 2012 οι πιθανότητες επιβίωσης ασθενών με μεταμόσχευση πνεύμονα για τουλάχιστον τρία χρόνια κυμαίνεται μεταξύ 65–75%. Τα άτομα σε λίστα αναμονής για μεταμόσχευση πνεύμονα θα είναι πολύ άρρωστα και συνήθως θα έχουν προσδόκιμο ζωής έως 18 μήνες. Η ποιότητα ζωής τους είναι πιθανό να είναι σημαντικά επηρεασμένη. Οι πνεύμονές τους θα είναι σε άσχημη κατάσταση και μπορεί να χρειάζονται οξυγόνο όλο το 24ωρο για να μπορούν να αναπνέουν, ή να χρειάζονται αναπηρικό καροτσάκι για να μετακινούνται. Ανάλογα με την κατάστασή τους, μπορεί να τους γίνει μεταμόσχευση ενός ή και δύο πνευμόνων, ή μεταμόσχευση καρδιάς και πνεύμονα. Έτσι έχουν τα πράγματα για πολλές πνευμονοπάθειες.

Ποια είναι τα οφέλη του μοσχεύματος;


Η μεταμόσχευση είναι η τελευταία επιλογή που παραμένει για να βελτιωθεί σημαντικά η λειτουργία των πνευμόνων και να δοθεί σε κάποιο άτομο άλλη μια ευκαιρία να ζήσει. Τα άτομα που υποβάλλονται σε μεταμόσχευση συνεχίζουν εφ’ όρου ζωής τη φαρμακευτική αγωγή προς αποφυγή λοίμωξης και απόρριψης του νέου οργάνου τους. Επίσης, οφείλουν να επισκέπτονται τακτικά το νοσοκομείο για να βλέπουν πώς αντιδρά ο οργανισμός τους στο νέο όργανο. Επιπλέον, οι συγκεκριμένοι ασθενείς συμμετέχουν σε προγράμματα πνευμονικής αποκατάστασης και τους δίνονται συμβουλές για το πώς μπορούν να έχουν δραστήρια ζωή που θα τους βοηθήσει να αξιοποιήσουν πλήρως τους πνεύμονες που έλαβαν. Ωστόσο, αυτό το επίπεδο φροντίδας είναι συνήθως πολύ λιγότερο από αυτό που χρειαζόταν το άτομο πριν από τη μεταμόσχευση και συχνά διαπιστώνουν σημαντική βελτίωση από πλευράς ποιότητας ζωής. Για να γίνουν κατανοητά τα πραγματικά οφέλη ενός πνευμονικού μοσχεύματος, δύο ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση πνεύμονα μας λένε η κάθε μία την ιστορία της:

Μελέτη περίπτωσης: Τζαστήν Λέιμοντ

Η Τζαστήν πάσχει από μια σπάνια πνευμονική νόσο που ονομάζεται λεμφαγγειολειομυομάτωση (ΛΑΜ). Επιφέρει προοδευτική επιδείνωση της πνευμονικής λειτουργίας και δεν υπάρχει γνωστή θεραπεία για την πάθηση αυτή, η οποία προσβάλλει γυναίκες συνήθως αναπαραγωγικής ηλικίας. Η Τζαστήν υπέστη 15 συμπτώσεις του πνεύμονα, παράλληλα με έντονο θωρακικό άλγος, επί σειρά ετών. Σταδιακά, η πνευμονική λειτουργία της επιδεινώθηκε τόσο που νοσηλεύτηκε με πνευμονική λειτουργικότητα μόνο 30%. Χρειαζόταν οξυγόνο επί μονίμου βάσεως, και μπορούσε να μετακινείται μόνο με αναπηρικό καροτσάκι. Για ένα διάστημα την υπέβαλαν ακόμα και σε τεχνητό κώμα. Μετά από τρεις άκαρπες ειδοποιήσεις και 16 μήνες νοσηλείας, της είπαν ότι τελικά είχε γίνει δωρεά δύο πνευμόνων και πως μπορούσε να υποβληθεί σε μεταμόσχευση.

«Δεν βρίσκω λόγια να περιγράψω πώς ένιωσα εκείνη τη στιγμή. Ήταν σαν να πλημμύρισε με φως όλο το δωμάτιο. Η σκέψη ότι κάποιος άλλος μόλις είχε πεθάνει με αναστάτωσε αλλά το δώρο που άφησε πίσω του ήταν εκπληκτικά γενναιόδωρο. Μέσα σε 3 εβδομάδες είχα πάρει εξιτήριο και δεν χρειαζόμουν πλέον οξυγόνο ή αναπηρικό καροτσάκι. Παράλληλα με τη σωματική βελτίωση της πάθησής μου, ήμουν πλέον άλλος άνθρωπος και σε πνευματικό επίπεδο. Κάθε χρόνο τώρα βάζω ένα νέο προσωπικό στόχο. Έμαθα διάφορα νέα αθλήματα και συμμετείχα στους Ευρωπαϊκούς Αθλητικούς Αγώνες για Μεταμοσχευμένους. Ακόμα, ταξίδεψα σε όλο τον κόσμο και επισκέφτηκα άλλες χώρες, κάτι που δεν θα μπορούσα να κάνω στο παρελθόν.» «Νιώθω τόση ευγνωμοσύνη γι’ αυτό το δώρο και φροντίζω πλέον να ζω έτσι ώστε να μην αφήνω ούτε στιγμή να πάει χαμένη. Θα έπρεπε να γίνονται περισσότερες συζητήσεις για τη δωρεά οργάνων και να ενημερωθεί περισσότερος κόσμος. Οι περισσότεροι, στη θέση μου, θα ήθελαν να αποδεχτούν αυτό το δώρο, κι ελπίζω αυτό να τους παροτρύνει να σκεφτούν και το ενδεχόμενο να το προσφέρουν κιόλας.»

Μελέτη περίπτωσης: Κέρστι Τάνκοκ

Η Κέρστι γεννήθηκε με κυστική ίνωση. Οι πνεύμονες της είχαν υποστεί τόσο σοβαρή βλάβη από την πάθησή της που στα 21 της χρειαζόταν μεταμόσχευση δύο πνευμόνων. Η ασθένειά της επιδεινώθηκε τόσο πολύ που χρειάστηκε να συνδεθεί σε συσκευή εξωσωματικής οξυγόνωσης δια μεμβράνης (ECMO), η οποία της παρείχε τον απαραίτητο αερισμό ώστε να παραμείνει ζωντανή όσο περίμενε για το μόσχευμα.

«Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου πάσχιζα να ανασάνω ή είχα απαίσιο βήχα και οι πνεύμονές μου ήταν γεμάτοι βλέννα. Τώρα, μπορώ απλά να ανασάνω. Δεν χρειάζεται να το σκεφτώ, απλά συμβαίνει. Νιώθω ελεύθερη, σαν να είμαι το άτομο που ανέκαθεν έπρεπε να είμαι και έχω τη δυνατότητα να κατορθώσω πράγματα που δεν πίστευα ποτέ ότι θα κατόρθωνα.» «Τα πάντα άλλαξαν προς το καλύτερο μετά από τη μεταμόσχευση. Δεν υπάρχει καμία φαρμακευτική αγωγή για ολόκληρη την ημέρα. Δεν κουβαλάς κανένα μηχάνημα μαζί σου στην σπάνια περίπτωση που θα βγεις. Δεν χρειάζεται να στενοχωριέμαι που δεν έκατσα να φτιάξω αναμνηστικά κουτιά και να σχεδιάσω την κηδεία μου. Μπορώ να τρέξω, να τραγουδήσω, να γελάσω, να χορέψω και να ζήσω γιατί μπορώ να ανασάνω. Αν κάποιο άτομο σκέφτεται να γίνει δωρητής οργάνων, θα το ρωτούσα το εξής: αν η κόρη, η αδελφή, ο αδελφός, η μητέρα, ο γιος, ο σύζυγος ή η σύζυγός του χρειαζόταν μόσχευμα για να μείνει ζωντανός ή ζωντανή, δεν θα ήθελε να τους δοθεί; Αν είσαι πρόθυμος να δεχτείς ένα όργανο θα πρέπει να είσαι πρόθυμος και να το προσφέρεις.»

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι της μεταμόσχευσης;


Ο βασικός κίνδυνος είναι ότι ο οργανισμός του ασθενή μπορεί να απορρίψει το νέο πνεύμονα. Αυτό επιφέρει επίθεση του ανοσοποιητικού συστήματος στο νέο ιστό, καθώς τον εκλαμβάνει ως επικίνδυνο. Ακολούθως, μπορεί να ελαττωθεί η πνευμονική λειτουργία, και αυτό μπορεί να επέλθει άμεσα ή πιο αργά και σταδιακά. Υπάρχουν πολλά διαφορετικά φάρμακα που μπορούν να χορηγηθούν στην προσπάθεια αποτροπής της απόρριψης του οργάνου από το ανοσοποιητικό σύστημα.

Πώς μπορώ να κάνω δωρεά πνευμόνων;


Η διαδικασία για τη δωρεά οργάνων διαφέρει από χώρα σε χώρα. Σε ορισμένα κράτη της Ευρώπης, όπως Ισπανία, Αυστρία και Βέλγιο, οι πολίτες θεωρούνται αυτόματα υποψήφιοι δωρητές, ωστόσο η οικογένεια θα πρέπει να συναινέσει μετά το θάνατό τους. Ακόμα έχετε τη δυνατότητα να συναινέσετε προσωπικά, οπότε η οικογένεια απλά ενημερώνεται για την απόφασή σας, ή να μη συναινέσετε εφόσον δεν επιθυμείτε να χρησιμοποιηθούν τα όργανά σας. Σε άλλα κράτη, όπως στο Ηνωμένο Βασίλειο, θα πρέπει να προθυμοποιηθείτε ο ίδιος και να συναινέσετε προκειμένου να γίνει δωρεά των οργάνων σας μετά από το θάνατό σας. Έχετε υπόψη σας ότι η τελική απόφαση για την καταλληλότητα των οργάνων σας για δωρεά λαμβάνεται από γιατρό που δεν έχει άμεση σχέση με την περίθαλψή σας. Με αυτόν τον τρόπο οι αποφάσεις για την περίθαλψή σας δεν συνδέονται ποτέ με την απόφαση για τη δωρεά ή όχι των οργάνων σας. Ενημερωθείτε για τον τρόπο εφαρμογής της πολιτικής στη χώρα σας και μάθετε πώς μπορείτε να γίνετε δωρητές πνευμόνων Μια χρήσιμη ιστοσελίδα για να ξεκινήσετε είναι το Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Δωρεών και Μεταμοσχεύσεων.

Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η χρήση ή μη των οργάνων μου;


Υπάρχει μια σειρά λόγων που καθορίζουν την καταλληλότητα των οργάνων σας για δωρεά, ακόμα και αν έχετε ήδη συναινέσει να τα δωρίσετε.

Ιατρικές παθήσεις: Μόνο τα όργανα που λειτουργούν κανονικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Αν πάσχετε από καρκίνο, HIV ή μολυσματική ασθένεια, κατά πάσα πιθανότητα δεν θα χρησιμοποιηθούν τα όργανά σας.

Βλάβη: Σε περίπτωση θανάτου λόγω τραυματισμού, τα όργανα μπορεί να έχουν υποστεί σοβαρές βλάβες που να τα καθιστούν ακατάλληλα για χρήση.

Συναίνεση οικογένειας: Σε ορισμένα κράτη στην Ευρώπη, σε περίπτωση θανάτου, οι οικογένειες ενημερώνονται και απαιτείται η συναίνεσή τους για τη χρήση των οργάνων.

Ακόμα και αν εσείς έχετε αποδεχτεί τη δωρεά των οργάνων σας, η εν λόγω απόφαση μπορεί να ανατραπεί από την οικογένεια. Επομένως, είναι απαραίτητο να συζητήσετε εκ των προτέρων με την οικογένεια και τους φίλους για τις επιθυμίες σας ούτως ώστε να τους ενημερώσετε σχετικά.

Δωρεά οργάνων μεταξύ χωρών


Η δωρεά οργάνων μεταξύ Ευρωπαϊκών χωρών είναι ένα πολύ περίπλοκο ζήτημα. Κάποιες χώρες λειτουργούν ατομικά και δεν επιτρέπουν τα όργανα που δωρίζονται στην χώρα τους να δοθούν σε έναν ασθενή σε άλλη χώρα. Άλλες χώρες, όπως οι Σκανδιναβικές, ανήκουν σε ένα δίκτυο (σε αυτή την περίπτωση το Scandiatransplant network), το οποίο επιτρέπει την ανταλλαγή οργάνων και ιστών μεταξύ των συμμετεχόντων μεταμοσχευτικών κέντρων σε πέντε διαφορετικές χώρες. Το ίδιο ισχύει και για την Αυστρία, το Βέλγιο, την Κροατία, τη Γερμανία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία και τη Σλοβενία, οι οποίες ανήκουν στο Ευρωπαϊκό Διακρατικό Ίδρυμα Μεταμοσχεύσεων (Eurotransplant International Foundation).

Δράση ΕΕ


Η ζήτηση οργάνων υπερβαίνει την προσφορά σε ολόκληρη την επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτές οι ελλείψεις συντελούν στη διενέργεια εμπορίου οργάνων, όπου οι κακοποιοί προσπαθούν να κλέψουν και να εμπορευθούν όργανα σε άλλες χώρες με σκοπό το χρηματικό όφελος. Η όλη διαδικασία αποδοκιμάζεται έντονα από οργανισμούς υγείας και μεταμόσχευσης πνευμόνων σε όλη την Ευρώπη. Στο πλαίσιο της καταπολέμησης αυτού του φαινομένου το 2008, η ΕΕ πρότεινε ‘Σχέδιο Δράσης για τη Δωρεά και τη Μεταμόσχευση Οργάνων’ για το διάστημα 2009–2015. Ένας από τους βασικούς τομείς προτεραιότητας στο εν λόγω σχέδιο ήταν η βελτίωση της κινητικότητας ασθενών και δωρητών στο πλαίσιο της ενδοκοινοτικής συνεργασίας. Μπορείτε να ενημερωθείτε εκτενέστερα σχετικά με την τρέχουσα στρατηγική της ΕΕ στη σχετική ιστοσελίδα: http://europa.eu/legislation_summaries/public_health/threats_to_health/sp0007_fr.htm

Υλικό για περαιτέρω ανάγνωση


Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει θεσπίσει σειρά από ‘Κατευθυντήριες Αρχές για τη Μεταμόσχευση’. Επισκεφτείτε την παρακάτω σύνδεση για να κατανοήσετε καλύτερα τις ηθικές αρχές που πλαισιώνουν τη μεταμόσχευση, τις οποίες προτείνει ο ΠΟΥ (παγκόσμιος οργανισμός υγείας) : www.who.int/transplantation.

Eurotransplant: www.eurotransplant.org

Scandiatransplant : www.scandiatransplant.org

Το παρόν υλικό συγκεντρώθηκε με τη βοήθεια της Καθηγήτριας Prof Gilbert Massard, JusƟ ne Laymond της KirsƟ e Tancock.

Εγγραφείτε στο newsletter μας