Print

Podaruj swoje płuca – wybierz życie

Wielu osobom trudno jest myśleć czy rozmawiać o możliwości oddania swoich narządów do przeszczepu, ale dla osoby oczekującej na przeszczep jest to kwesƟ a życia lub śmierci . Wiele chorób tak poważnie uszkadza płuca, że pacjentowi nie mogą pomóc leki ani operacja. W takim przypadku jedyną nadzieją na przywrócenie prawidłowej funkcji płuc może być przeszczepienie tego narządu. W Europie od dawna brakuje dawców narządów, tymczasem szacuje się, że liczba osób oczekujących na przeszczep płuc będzie wzrastać. Niniejszy materiał informacyjny wyjaśnia, na czym polega oddanie narządów do przeszczepu, jakie może przynieść korzyści i w jaki sposób można zarejestrować się w bazie dawców.

Ostatnia aktualizacja 15/02/2021
This content is available in multiple languages.

Na czym polega oddanie narządów do przeszczepu?


Pobranie narządów do przeszczepu polega na usunięciu narządów z ciała dawcy po jego śmierci. Pobrane narządy przekazywane są osobom, które wymagają przeszczepu ze względu na uszkodzenie ich własnych narządów. Przeszczepienie uszkodzonego narządu może uratować lub przedłużyć życie takiej osoby oraz znacząco poprawić jego jakość. Każdy człowiek ma prawo sam zdecydować, czy chce, aby po jego śmierci jego narządy zostały wykorzystane do przeszczepu. Warto porozmawiać o tym z przyjaciółmi lub rodziną wtedy, gdy cieszymy się dobrym zdrowiem. W większości krajów europejskich można zarejestrować się jako dawca narządów, ale i tak po śmierci człowieka jego rodzina musi wyrazić zgodę na pobranie narządów do przeszczepu. Każda decyzja w sprawie oddania narządów do przeszczepu jest dobra, ale członkowie rodziny powinni wiedzieć, jakie są intencje ich najbliższych. Dzięki temu łatwiej będzie wyrazić zgodę lub odmówić zgody na pobranie płuc do przeszczepu w przypadku śmierci bliskiej osoby.

Kiedy można zostać dawcą?


Większość narządów do przeszczepu pobierana jest od osób, które doznały poważnego urazu, co doprowadziło do ciężkiego uszkodzenia mózgu i niezdolności do samodzielnego oddychania. Serce takich osób wciąż bije, sztucznie podtrzymywane aparaturą medyczną, ale nie są one w stanie same oddychać. W każdym kraju obowiązują również surowe kryteria prawne, które określają, w jakich przypadkach narząd może zostać pobrany do przeszczepu. Kryteria te uwzględniają zgodność narządów oraz takie czynniki jak płeć, wiek oraz grupę krwi dawcy i biorcy. Należy także pamiętać, że dawca pozostaje anonimowy, a jego tożsamość nie zostaje ujawniona biorcy

Przeszczepianie płuc


Do przeszczepienia płuc mogą kwalifi kować się osoby cierpiące na poważną chorobę płuc, w przypadku których zastosowano wszystkie inne dostępne metody leczenia, a ich stan nie uległ poprawie. Zespół transplantologiczny dba o to, by płuca trafiły do osób, które odniosą największą korzyść z tego daru i będą potrafiły go docenić. Do przeszczepu płuc nie kwalifi kują się na przykład osoby, które nie rzuciły palenia. W roku 2012 pacjent po przeszczepieniu płuc ma 65-75% szans na przeżycie co najmniej 3 lat. Osoby oczekujące na przeszczep płuc są bardzo chore i zwykle mają przed sobą najwyżej 18 miesięcy życia. Jakość ich życia jest znacząco obniżona. Płuca takich pacjentów są poważnie uszkodzone. Często muszą oni otrzymywać tlen przez całą dobę lub poruszać się na wózku inwalidzkim. W zależności od schorzenia pacjent otrzymuje jedno lub dwa płuca.

Jakie korzyści zapewnia przeszczep?


Przeszczep to ostateczne rozwiązanie zapewniające znaczącą poprawę funkcji płuc i dające pacjentowi szansę na dalsze życie. Poniżej przedstawiamy historie dwóch pacjentek, ukazujące autentyczne korzyści płynące z przeszczepienia płuc:

Opis przypadku: KirsƟ e Tancock.

KirsƟ e urodziła się chora na mukowiscydozę. Choroba tak bardzo uszkodziła jej płuca, że w wieku 21 lat wymagała obustronnego przeszczepienia płuc. Ze względu na zaawansowaną chorobę w oczekiwaniu na przeszczep musiała być podłączona do urządzenia umożliwiającego pozaustrojowe utlenowanie krwi (ECMO), które utrzymywało ją przy życiu.

„Przez większość życia miałam trudności z oddychaniem i straszny kaszel, bo moje płuca były wypełnione śluzem. Teraz mogę po prostu oddychać. Nie muszę się nad tym zastanawiać, to dzieje się samo. Czuję się wolna. Wreszcie jestem sobą i mogę robić rzeczy, o których nawet nie marzyłam. Od czasu przeszczepu wszystko w moim życiu zmieniło się na lepsze. Nie muszę przez cały dzień ściśle przestrzegać medycznego rygoru. Kiedy wychodzę, nie muszę zabierać z sobą żadnego urządzenia. Nie muszę martwić się tym, że ciągle nie zabrałam się za zrobienie pudełek pamięci i nie zaplanowałam jeszcze swojego pogrzebu. Mogę biegać, śpiewać, śmiać się, tańczyć i żyć, bo mogę oddychać. Jeśli ktoś zastanawia się, czy zostać dawcą narządów, zapytałabym taką osobę, czy gdyby jej córka, siostra, brat, matka, syn, mąż czy żona wymagali ratującego życie przeszczepu, to chciałaby, żeby było to możliwe? Jeśli ktoś zgodziłby się przyjąć narząd, powinien też być gotowy na jego oddanie.

Opis przypadku: JusƟ ne Laymond.

JusƟ ne cierpi na rzadką chorobę płuc o nazwie limfangioleiomiomatoza (LAM). Choroba ta prowadzi do stopniowego pogorszenia funkcji płuc i zwykle dotyka kobiety w wieku rozrodczym. Dotychczas nie ma na nią lekarstwa. Na przestrzeni lat JusƟ ne 15 razy przeszła odmę opłucnową z towarzyszącymi silnymi bólami w kaltc peirsiwoej. Stopniowo czynność jej płuc coraz bardziej się pogarszała, aż wreszcie trafiła do szpitala z zaledwie 30% pojemnością płuc. Przez cały czas podawano jej tlen. Poruszała się na wózku inwalidzkim. Na jakiś czas wprowadzono ją nawet w stan śpiączki farmakologicznej. Po trzech fałszywych alarmach i 16 miesiącach w szpitalu JusƟ ne dowiedziała się, że znalazł się dawca płuc i że będzie mogła otrzymać przeszczep.

„Nie potrafię opisać, jak się czułam w tamtym momencie. Cały pokój się rozjaśnił. Oczywiście było mi przykro, że ktoś niedawno zmarł, ale osoba ta pozostawiła po sobie wspaniały, hojny dar. Po 3 tygodniach wyszłam ze szpitala. Nie trzeba mi już było podawać tlenu i nie potrzebowałam wózka inwalidzkiego. Poza fi zyczną poprawą mojego stanu zmienił się też mój stan psychiczny – stałam się inną osobą. Teraz każdego roku wyznaczam sobie nowy cel. Nauczyłam się uprawiać nowe sporty i wzięłam udział w Mistrzostwach Europy Osób po Transplantacji. Opłynęłam też świat na żaglowcu i odwiedziłam kraje, do których kiedyś nie mogłabym się wybrać. Jestem bardzo wdzięczna za ten dar i staram się żyć pełnią życia. Chciałabym zachęcić wszystkich do rozmawiania o oddaniu narządów do przeszczepów, aby inni mieli świadomość takiej możliwości. Większość ludzi na moim miejscu przyjęłaby taki dar. Mam nadzieję, że to zachęci ich, by byli też.

Pacjenci po przeszczepie muszą do końca życia zażywać leki, które zapobiegają infekcjom i odrzuceniu nowego narządu. Często muszą także przechodzić kontrole szpitalne, podczas których sprawdzana jest reakcja organizmu na nowy narząd. Pacjenci ci biorą także udział w programach rehabilitacji oddechowej i otrzymują porady, jak żyć aktywnie, by w pełni wykorzystać otrzymane płuca. Jednak zakres opieki medycznej, którego wymagają te osoby, jest o wiele niższy niż przed przeszczepieniem, a jakość życia takich pacjentów często znaczącą się poprawia.

Jakie ryzyko wiąże się z przeszczepieniem?


Największym zagrożeniem jest odrzucenie nowego płuca przez organizm. W takim przypadku układ odpornościowy atakuje nową tkankę, którą uznaje za niebezpieczną. Może to spowodować nagłe lub stopniowe pogorszenie funkcji płuc. Istnieje wiele leków, które podaje się w celu przeciwdziałania odrzuceniu narządu przez układ odpornościowy.

W jaki sposób mogę oddać swoje płuca do przeszczepu?


Proces oddawania narządów do przeszczepu różni się w zależności od kraju. W niektórych krajach europejskich, takich jak Hiszpania, Austria i Belgia, automatycznie bierze się każdego obywatela pod uwagę jako potencjalnego dawcę, choć lekarze zawsze konsultują się z rodziną zmarłego. Można też zgłosić swoją gotowość do oddania narządów (w tym przypadku rodzina zostanie jedynie poinformowana o decyzji podjętej za życia przez zmarłego) lub brak zgody na pobranie narządów. W innych krajach, takich jak Wielka Brytania, należy samemu zgłosić swoją zgodę na pobranie narządów do przeszczepu po swojej śmierci. Decyzję o przydatności narządów do przeszczepu podejmuje lekarz, który nie zajmuje się leczeniem potencjalnego dawcy. Dzięki temu decyzje dotyczące leczenia nigdy nie mają związku z tym, czy pacjent wyraził zgodę na pobranie narządów w razie swojej śmierci, czy też nie. Aby dowiedzieć się, jak oddać płuca do przeszczepu, należy zapoznać się z zasadami obowiązującymi w danym kraju Na początek warto odwiedzić serwis Global Observatory on DonaƟ on and TransplantaƟ on pod adresem.

Jakie czynniki mogą sprawić, że moich narządów nie będzie można wykorzystać do przeszczepu?


Istnieje szereg powodów, dla których narządy mogą nie nadawać się do przeszczepu, nawet jeśli dana osoba wyrazi zgodę.

Choroby: Do przeszczepu można wykorzystać jedynie prawidłowo funkcjonujące narządy. Osoby chore na raka, HIV i choroby zakaźne w większości przypadków nie mogą być dawcami.

Uszkodzenia: W przypadku śmierci w wyniku urazu narządy mogą być zbyt uszkodzone, by nadawać się do przeszczepu.

Zgoda rodziny: W niektórych krajach europejskich zgodę na pobranie narządów należy uzyskać również od rodziny zmarłego.

Nawet jeśli sam zmarły wyraził za życia chęć oddania narządów, jego rodzina może podjąć inną decyzję. Z tego względu ważne jest, by zawczasu porozmawiać z rodziną i przyjaciółmi o swoim życzeniu przekazania narządów, aby mieli oni świadomość, jaka jest nasza wola.

Przekazywanie narządów z innych krajów


Przekazywanie narządów do przeszczepu pomiędzy krajami europejskimi to bardzo złożona kwesƟ a. Niektóre kraje działają niezależnie i nie zezwalają na przekazywanie narządów do przeszczepu pacjentom z innych krajów. Inne kraje należą do sieci. Na przykład kraje skandynawskie należą do sieci Scandiatransplant, która umożliwia wymianę narządów i tkanek pomiędzy ośrodkami transplantologicznymi w pięciu różnych krajach. Podobnie jest w przypadku Austrii, Belgii, Chorwacji, Niemiec, Luksemburga, Holandii i Słowenii, które należą do sieci Eurotransplant InternaƟ onal FoundaƟ on.

Działania UE


W całej Europie zapotrzebowanie na narządy przewyższa liczbę dostępnych organów. Taka sytuacja może prowadzić do handlu narządami, czyli przestępczych działań polegających na kradzieży i przewożeniu narządów do innych krajów za pieniądze, co stanowczo potępiają stowarzyszenia na rzecz zdrowia płuc i stowarzyszenia transplantologiczne z całej Europy. Mając na uwadze walkę z tym procederem, UE zaproponowała w 2008 roku „plan działania dotyczącego przekazywania i przeszczepiania narządów” na lata 2009-2015. Jednym z najważniejszych założeń tego planu było zwiększenie mobilności pacjentów i dawców w ramach współpracy między państwami członkowskimi. Więcej informacji na temat aktualnej strategii UE można znaleźć na stronie internetowej: http://europa.eu/legislation_summaries/public_health/threats_to_health/sp0007_fr.htm

Dodatkowe materiały


Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opracowała „Wytyczne dotyczące przeszczepów” Więcej informacji o zasadach etycznych dotyczących przeszczepów, zaproponowanych przez WHO, można znaleźć na stronie : www.who.int/transplantation.

Eurotransplant: www.eurotransplant.org

Scandiatransplant : www.scandiatransplant.org

Materia ten zosta opracowany z pomoc profesor Gilbert Massard, Justine Laymond i Kirstie Tancock.

Zapisz się do naszego newslettera