Przewodnik po nebulizatorach i inhalatorach
Niniejszy przewodnik ma na celu pomóc osobom dorosłym zrozumieć, jak korzystać z nebulizatorów i inhalatorów oraz jak wybrać urządzenie najlepiej odpowiadające ich potrzebom.
Content Table
Czym są leki wziewne?
Jeśli cierpisz na choroby płuc, takie jak rozstrzenie oskrzeli, astma lub POChP, lekarz może przepisać Ci lek, który należy wdychać, a nie połykać lub wstrzykiwać. W ten sposób lek trafia bezpośrednio do płuc, gdzie jest potrzebny.
Zalety leków wziewnych obejmują:
- Lek jest dostarczany bezpośrednio do dróg oddechowych, co oznacza, że może działać szybciej, łagodząc objawy.
- W porównaniu z lekami przyjmowanymi doustnie lub w zastrzykach, we krwi znajduje się mniej leku, co może pomóc w zmniejszeniu potencjalnych skutków ubocznych.
Co to jest nebulizator?
Nebulizator zamienia płynny lek w delikatną mgiełkę, którą można wdychać przez maskę lub ustnik. Lek dodaje się do urządzenia przy każdym użyciu.
Czym jest inhalator?
Inhalator to małe, ręczne urządzenie, które podaje lek w postaci aerozolu lub proszku. Rodzaje inhalatorów obejmują:
- Inhalatory ciśnieniowe z dozownikiem (pMDI)
- Inhalatory z proszkiem suchym (DPI)
- Inhalatory z „miękką” mgiełką (SMI)
Pytania, które może zadać pracownik służby zdrowia przy wyborze najlepszego inhalatora
Kiedy lepiej używać nebulizatora?
- Nebulizator jest lepszym rozwiązaniem, gdy lek zawiera dużą ilość płynu (np. antybiotyki na infekcje lub roztwory soli na gęsty śluz).
- Jest on również lepszy dla osób, które mają problemy z używaniem inhalatorów.
Rodzaje nebulizatorów
Różne typy nebulizatorów działają w różny sposób i odpowiadają różnym potrzebom:
Nebulizator ultradźwiękowy
- Składa się z jednostki zasilającej, z wentylatorem elektrycznym lub bez.
- Nebulizator z wentylatorem: wentylator pomaga w bardziej efektywnym dostarczaniu mgiełki
- Nebulizator ultradźwiękowy bez wentylatora: Mgła jest wyciągana z nebulizatora podczas wdechu i wydechu.
- Urządzenie generuje fale ultradźwiękowe, które przekształcają płyn w mgiełkę.
- Cichsze podawanie leku i krótszy czas leczenia niż w przypadku nebulizatorów strumieniowych.
- Słaba żywotność baterii, może się przegrzewać (co może uszkodzić antybiotyki), skuteczny tylko w przypadku leków w postaci roztworów (nie działa dobrze w przypadku zawiesin, takich jak budezonid), podawanie leku zależy od kąta, pod jakim trzymane jest urządzenie.
Nebulizator strumieniowy
- Przekształca lek w drobną mgiełkę – w połączeniu ze sprężarką powietrza lub zasilaniem gazem pod ciśnieniem, które są powszechnie stosowane w szpitalach.
- Lek umieszcza się w nebulizatorze, a mgiełkę wdycha się przez ustnik lub maskę twarzową.
- Są mniej mobilne i mogą być głośne.
Istnieją trzy główne rodzaje technologii stosowanych w nebulizatorach strumieniowych, które mają wpływ na skuteczność podawania leku:
- Nebulizatory o stałej wydajnościWytwarzają mgiełkę w sposób ciągły, nawet podczas wydechu.
- Prowadzi to do dużego marnotrawstwa leku i może oznaczać, że ilość przyjmowanego leku jest zmienna.
2. Nebulizatory wspomagane oddechem
- Dostarczają dodatkowe powietrze do leku podczas wdechu, co poprawia skuteczność dotarcia leku do płuc.
- Podczas wydechu zawór zamyka otwór wentylacyjny, ograniczając utratę leku.
3. Nebulizatory uruchamiane oddechem
- Lek jest uwalniany tylko podczas wdechu, dzięki czemu większa jego ilość trafia bezpośrednio do płuc.
- Niektóre zaawansowane modele mogą śledzić Twój oddech i automatycznie dostosowywać sposób podawania leku.
- Może to trwać dłużej, ale jest bardzo skuteczne w dostarczaniu leku do płuc.
Nebulizator siatkowy
- Urządzenie aerozolowe wykorzystujące siatkę – filtr z drobnymi otworami – do wytwarzania bardzo drobnej mgiełki, dzięki czemu lek jest skuteczniej dostarczany do organizmu.
- Umożliwia podawanie precyzyjnych dawek leku przy minimalnych stratach.
- Zasilany bateryjnie i lżejszy niż inne urządzenia.
- Przenośny i szybszy w dostarczaniu leku w porównaniu z nebulizatorami strumieniowymi.
- Siatka może ulec zatkaniu, szczególnie przez stężone roztwory soli lub niektóre antybiotyki.
Wybór odpowiedniego nebulizatora
Wybór odpowiedniego nebulizatora może mieć duży wpływ na skuteczność leczenia. Dobre nebulizatory spełniają międzynarodowe normy bezpieczeństwa (np. Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO)), aby zapewnić ich prawidłowe działanie i bezpieczeństwo użytkowania. Oto kilka prostych wskazówek, o których należy pamiętać:
- Łatwość użytkowania i czyszczenia
- Jak szybko podaje lek?
- Jak dobrze można obsługiwać urządzenie?
- Łatwość przenoszenia i poziom hałasu
- Trwałość i koszt
- Potrzebny lek – niektóre działają tylko w określonych urządzeniach
- Czy urządzenie można dezynfekować?
Wskazówka: może być konieczne posiadanie więcej niż jednego urządzenia – jednego do użytku domowego, drugiego do podróży.
Pamiętaj, że wraz ze zmianą leków może być konieczna zmiana typu nebulizatora. Ważne jest, aby regularnie czyścić nebulizator, ponieważ zatkane filtry lub siatki mogą wpływać na skuteczność podawania leku.
Więcej wskazówek można znaleźć w załączniku i wykazie źródeł na końcu niniejszego dokumentu.
Jak najlepiej wykorzystać leczenie za pomocą nebulizatora
Aby uzyskać jak najskuteczniejsze leczenie za pomocą nebulizatora, ważne jest, aby wystarczająca ilość leku dotarła do płuc. Jednym ze sposobów pomiaru skuteczności jest tzw. RDDR (Respirable Drug Delivery Rate), który pokazuje, jaka ilość leku może zostać faktycznie dostarczona.
Wybierz nebulizator o wysokim RDDR. Ponieważ producenci rzadko podają tę wartość, możesz również poszukać nebulizatora, który wytwarza bardzo małe krople mgiełki (od 1 do 5 mikrometrów) i ma wysoką wydajność mgiełki (od 0,2 do 0,5 ml na minutę). Cechy te pomagają zapewnić, że większa ilość leku dotrze do płuc, gdzie jest potrzebna.
Można również zapytać lekarza, zwłaszcza specjalizującego się w danej chorobie, które nebulizatory spełniają kryteria skuteczności.
Maska twarzowa a ustnik
- Ustniki powodują mniejsze straty leku i pomagają skierować go bezpośrednio do płuc.
- Należy unikać stosowania maski twarzowej podczas stosowania steroidów lub leków antycholinergicznych), aby uniknąć wpływu na skórę lub oczy.
Jak używać nebulizatora (krok po kroku)
Przed rozpoczęciem:
- Umyj ręce.
- Skonfiguruj nebulizator (podłącz rurkę, ustnik lub maskę, kubek na lek).
- Dodaj lek zgodnie z zaleceniami lekarza.
Podczas leczenia:
- Usiądź prosto, aby lek dotarł do płuc.
- Włóż ustnik do ust i zamknij usta wokół niego lub załóż maskę na nos i usta.
- Uruchom urządzenie i powoli wdychaj powietrze przez usta, wstrzymując oddech na kilka sekund przed wydechem.
- Zachowaj spokój – możesz oglądać telewizję lub czytać książkę, aby umilić sobie czas.
- Od czasu do czasu postukaj kubkiem nebulizatora, aby upewnić się, że cały lek został zużyty.
Po zakończeniu leczenia:
- Wyłącz urządzenie i wyczyść wszystkie części zgodnie z instrukcją producenta. Zazwyczaj polega to na umyciu części ciepłą wodą z mydłem i pozostawieniu ich do wyschnięcia.
- Przechowuj części nebulizatora w czystym, suchym miejscu do następnego użycia.
Konserwacja:
- Regularne czyść i dezynfekuj urządzenie, zgodnie z instrukcjami producenta
- Wymień zużyte lub uszkodzone części zgodnie z zaleceniami producenta.
Wskazówki dotyczące bezpieczeństwa:
- W nebulizatorze należy stosować wyłącznie leki przepisane przez lekarza.
- Nebulizator jest przeznaczony wyłącznie dla jednego pacjenta. Jednak jeden kompresor może być używany przez więcej niż jedną osobę, pod warunkiem, że każda z nich korzysta z własnego nebulizatora.
- Postępuj zgodnie ze szczegółowymi instrukcjami przekazanymi przez lekarza i producenta nebulizatora.
- W razie jakichkolwiek pytań lub wątpliwości zawsze najlepiej skonsultować się z lekarzem.
Mieszanie leków do nebulizacji
Niektóre leki można mieszać, aby zaoszczędzić czas. Poniższa tabela określa, które leki można mieszać, ale zawsze należy najpierw skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Informacje te zostały opracowane przy współudziale EMBARC i członków grupy doradczej pacjentów z rozstrzeniem oskrzeli ELF. EMBARC to paneuropejska sieć zaangażowana w promowanie badań klinicznych i edukacji w zakresie rozstrzenia oskrzeli poprzez dzielenie się protokołami, pomysłami badawczymi i wiedzą specjalistyczną.
Materiał ten został opracowany przez dr Nogę Aharoni i dr Michala Shteinberga z z Centrum Medycznego Carmel w Hajfie w Izraelu oraz członków grupy doradczej pacjentów z rozstrzeniem oskrzeli European Lung Foundation, Philipa Alpersa i S. Nadlera.
Podziękowania również dla następujących osób za udostępnienie informacji i wiedzy specjalistycznej:
- Dr. Rosina Ledermüller, Global Senior Medical Advisor, Pari GmbH, Niemcy
- Beatriz Herrero-Cortina, specjalistka fizjoterapii, szpital, Val d’Hebron, Barcelona, Hiszpania
- Prof. Dr. Felix Ringshausen, Hannover Medical School i Niemieckie Towarzystwo Oddechowe
Więcej informacji naukowych można znaleźć w następujących opublikowanych artykułach:
- Waszyk-Nowaczyk M, Żabiński J, Plewka B, Dąbrowiecki P, Sierpniowska O.
Inhalatory w opiece nad pacjentem z astmą i POChP. Kompendium farmaceuty
Elkins MR, Robinson M, Rose BR, et al.
A controlled trial of long-term inhaled hypertonic saline in patients with cystic fibrosis.
N Engl J Med. 2006; 354:229–240. - Wark P, McDonald VM.
Nebulised hypertonic saline for cystic fibrosis.
Cochrane Database Syst Rev. 2018; 9:CD001506. - Flume PA, O’Sullivan BP, Robinson KA, et al.
Cystic fibrosis pulmonary guidelines: chronic medicines for maintenance of lung health.
Am J Respir Crit Care Med. 2007; 176:957–969. - Herrero-Cortina B, Alcaraz V, Vilaró J, et al.
Impact of hypertonic saline solutions on sputum expectoration and their safety profile in patients with bronchiectasis: a randomized crossover trial.
J Aerosol Med Pulm Drug Deliv. 2018; 31:281–289. - Nicolson CH, Stirling RG, Borg BM, et al.
The long-term effect of inhaled hypertonic saline 6% in non-cystic fibrosis bronchiectasis.
Respir Med. 2012; 106:661–667. - Pasteur MC, Bilton D, Hill AT, et al.
British Thoracic Society guideline for non-CF bronchiectasis.
Thorax. 2010; 65(Suppl 1):i1–i58. - Laska IF, Crichton ML, Shoemark A, et al.
The efficacy and safety of inhaled antibiotics for the treatment of bronchiectasis in adults: a systematic review and meta-analysis.
Lancet Respir Med. 2019; 7(10):855–869. - Lavorini F, Fontana GA, Usmani OS.
New inhaler devices – the good, the bad and the ugly.
Respiration. 2014; 88(1):3–15. - Ringshausen FC, et al.
Management of adult bronchiectasis – Consensus-based Guidelines for the German Respiratory Society (DGP).
Pneumologie. 2024.
