Leczenie rozstrzeni oskrzeli u dorosłych 2025

Dla kogo jest przeznaczony ten dokument i do czego służy? 

Niniejszy dokument zawiera wyjaśnienia zawarte w wytycznej klinicznej Europejskiego Towarzystwa Pulmonologicznego (ERS) dotyczących postępowania u dorosłych z rozstrzeniem oskrzeli. Dokument jest przeznaczony dla dorosłych żyjących z rozstrzeniem oskrzeli lub ich rodzin i opiekunów. 

Czym są wytyczne kliniczne? 

Wytyczne kliniczne są opracowywane po przeprowadzeniu procesu naukowego stosowanego w celu zebrania najnowszych dowodów dotyczących danego stanu lub objawu, w tym przypadku rozstrzenia oskrzeli. Wytyczne uwzględniają zarówno opinie ekspertów jak i priorytety pacjentów oraz opiekunów, którzy mają doświadczenie z danym schorzeniem. Wytyczne kliniczne są przeznaczone dla pracowników opieki zdrowotnej. Stosują je jako dokument z „najlepszymi praktykami” w zakresie diagnozowania, postępowania i leczenia danego schorzenia koncentrując się na najważniejszych aspektach schorzenia. 

Co zawiera dokument? 

Dokument podsumowuje kluczowe punkty wytycznych klinicznych dotyczących leczenia dorosłych z rozstrzeniem oskrzeli. Objaśnia je w sposób łatwiejszy do zrozumienia przez osoby, które nie zajmują się zawodowo medycyną. Wyjaśni on, czym jest leczenie rozstrzenia oskrzeli i jakie leczenie jest zalecane dla osób z tym schorzeniem. Zalecenia podzielono na następujące: 

✅  Zdecydowane zalecenie na korzyść: 

Korzyści wyraźnie przeważają nad szkodami i fachowy personel opieki zdrowotnej powinien rutynowo oferować tę opcję. 

🤔 Warunkowe zalecenie na korzyść: 

Ta opcja może być dobrym wyborem dla niektórych osób, ale jej zasadność zależy od indywidualnych sytuacji. Fachowy personel opieki zdrowotnej powinien omówić tę opcję i sprawdzić, czy jest odpowiednia dla pacjenta. 

❌  Zdecydowane zalecenie przeciwko: 

Szkody wyraźnie przeważają nad szkodami i niemal każdy powinien unikać tej opcji. Fachowy personel opieki zdrowotnej nie powinien rutynowo oferować tych opcji. 

⚠️ Warunkowe zalecenie przeciwko:

Opcja może spowodować więcej szkody niż pożytku dla wielu, ale niektórzy ludzie mogą ją nadal preferować. Fachowy personel opieki zdrowotnej może omówić te opcje i sprawdzić, czy jest odpowiednia dla pacjenta. 

❓ Brak zalecenia

Autorzy wytycznej nie byli w stanie dać zalecenia.  

Przedstawiając te informacje w przystępny sposób, niniejszy dokument ma na celu pomóc osobom w lepszym zrozumieniu standardu opieki, jaką powinni otrzymywać. Może ułatwić im podejmowanie decyzji dotyczących opcji leczenia. 

Rozstrzenie oskrzeli to przewlekła choroba płuc, w której drogi oddechowe pacjenta są uszkodzone i szersze niż normalnie. Wiąże się to ze stanem zapalnym (obrzękiem) płuc oraz nagromadzeniem się śluzu (plwociny) w płucach, co może narażać osobę na większe ryzyko zakażeń. 

Najczęstsze objawy to kaszel, odkrztuszanie śluzu oraz krótki oddech. Osoby z rozstrzeniem oskrzeli mogą również doświadczać bólu w klatce piersiowej, uczucie znacznego zmęczenia i okazjonalnie odkrztuszanie krwi. 

Leczenie osób z rozstrzeniem oskrzeli ma kilka celów: 

• Leczenie objawów 
• Zapobieganie zakażeniom klatki piersiowej (zaostrzeniom), podczas których objawy pogarszają się na dłuższy czas. 
• Poprawa jakości życia 
• Zatrzymanie pogarszania się schorzenia. 

Rozstrzenie oskrzeli ma kilka różnych przyczyn. Niniejsze wytyczne daję ogólne porady, ale nie obejmują wszystkiego. Zalecenia należy dostosować do sytuacji każdej osoby i określonej przyczyny jej schorzenia. 

Zidentyfikowanie przyczyny i sprawdzenie ciężkości 

✅ Zdecydowane zalecenie na korzyść:  każdy z rozpoznanym rozstrzeniem oskrzeli powinien zostać zbadany w celu zidentyfikowania przyczyny i oceny ciężkości choroby. Pomaga to dostosować leczenie, przewidzieć przyszłe powikłania i wykryć inne problemy zdrowotne (takie jak astma, choroby immunologiczne lub zakażenia), które mogą wymagać leczenia.

Badania mogą obejmować: 

• Badania krwi w celu sprawdzenia ogólnego stanu zdrowia i tego jak działa układ odpornościowy 
• Próbki śluzu w celu sprawdzenia pod kątem zakażeń 
• Badanie TK klatki piersiowej 
• W pewnych przypadkach badania pod kątem rzadkich chorób genetycznych, takich jak mukowiscydoza (CF) lub pierwotna dyskinezja rzęsek. 

Zespoły opieki zdrowotnej powinny również sprawdzić pod kątem innych schorzeń częstych u osób z rozstrzeniem oskrzeli, takich jak choroba serca, osteoporoza, problemy z zatokami oraz refluks żołądkowy. 

Techniki udrażniania dróg oddechowych (ACT) 

✅ Zdecydowane zalecenie na korzyść:   osoby z rozstrzeniem oskrzeli należy nauczyć technik pomagających im usuwać śluz z ich płuc. Są to znane techniki udrażniania dróg oddechowych i mogą obejmować ćwiczenia oddechowe lub stosowanie wyrobów ręcznych. Techniki ACT poprawiają jakość życia ograniczając objawy i mogą ograniczać zaostrzenia, nawet u osób nie wytwarzających dużo śluzu.

Techniki te należy spersonalizować i najlepiej powinny być uczone przez fizjoterapeutę mającego doświadczenie w opiece nad rozstrzeniem oskrzeli. 

Leki mukoaktywne 

🤔 Warunkowe zalecenie na rzecz:leczenie mukoaktywne to leki, które pomagają rozcieńczyć śluz, aby łatwiej usunąć go z płuc. Mogą być one pomocne, gdy objawy nie są dobrze kontrolowane przy użyciu samych technik udrażniania dróg oddechowych. Należy je rozważać indywidualnie, zwłaszcza w przypadku osób z trwającymi problemami ze śluzem.

⚠️ Warunkowe zalecenie przeciwko: lek zwany rekombinowaną ludzką DNAzą nie powinien być używany, ponieważ nie ma dowodów wykazujących jego skuteczność.

Antybiotyki wziewne 

 ✅  Zdecydowane zalecenie na korzyść:osoby z zakażeniem Pseudomonas aeruginosa, które są narażone na wysokie ryzyko zakażeń klatki piersiowej powinny długoterminowo przyjmować antybiotyki wziewne.

Bycie narażonym na wysokie ryzyko zakażeń klatki piersiowej zwykle oznacza, że ktoś ma częste (na przykład dwa lub więcej razy w roku) zaostrzenia, ciężkie zakażenia wymagające leczenia szpitalnego lub ciężkie objawy codzienne, takie jak odkrztuszanie duży objętości flegmy. Osoby te mają większe prawdopodobieństwo doświadczenia pogorszenia objawów, przyszłych zaostrzeń, uszkodzenia płuc oraz hospitalizacji. 

🤔 Warunkowe zalecenie na korzyść: osoby z innymi zakażeniami przewlekłymi, które są narażone na wysokie ryzyko zakażeń klatki piersiowej powinny spróbować długoterminowo przyjmować antybiotyki wziewne.

Antybiotyki wziewne mogą ograniczyć liczbę i ciężkość zakażeń u osób narażonych na wysokie ryzyko zaostrzeń, zwłaszcza tych z długotrwałym zakażeniem bakterią Pseudomonas aeruginosa. Mogą one również pomóc innym osobom z nawracającymi zakażeniami, ale dowody są mniej silne. 

Takie terapie są dostarczane przy użyciu nebulizatora i zazwyczaj przyjmowane przez kilka miesięcy. Powinny być one regularnie oceniane i przerywane, jeżeli nie pomagają. 

Długoterminowe antybiotyki makrolidowe 

Makrolidy (takie jak azytromycyna) to rodzaj antybiotyków, które pomagają również zmniejszyć obrzęk (stan zapalny) w organizmie. Długotrwałe leczenie makrolidami ogranicza zakażenia i poprawia jakość życia osób z częstymi zaostrzeniami. 

✅ Zdecydowane zalecenie na korzyść:

Długotrwale stosowane makrolidy powinny być używane u osób narażonych na wysokie ryzyko zakażeń klatki piersiowej 

Wielu pacjentów nie powinno przyjmować makrolidów, w tym pacjenci mający zakażenia mykobakteriami niegruźliczymi. 

Przed rozpoczęciem leczenia makrolidami fachowy personel opieki zdrowotnej rozważy możliwość wystąpienia problemów z sercem, słuchem lub wątrobą oraz będzie monitorował działania niepożądane. 

Długoterminowe doustne antybiotyki niemakrolidowe 

 ⚠️  Warunkowe zalecenie przeciwko:  antybiotyki doustne, które nie są makrolidami (takie jak penicylina lub amoksycylina) są niezalecane jako regularne leczenie dla większości osób z rozstrzeniem oskrzeli. Dzieje się tak, ponieważ dowody pokazują, że ich skuteczność jest ograniczona, a ryzyko i działania niepożądane oraz antybiotykooporność mogą przeważać korzyści.

Można je rozważyć w szczególnych przypadkach, takich jak brak możliwości zastosowania makrolidów. Dotyczy to przyjmowania leku codziennie jako środek zapobiegawczy i nie dotyczy pacjentów, którzy powinni unikać tych antybiotyków, jeżeli są one wymagane w przypadku zakażenia klatki piersiowej. 

Leczenie nowych zakażeń (terapia eradykacyjna) 

 🤔 Warunkowe zalecenie na korzyść:  jeżeli Pseudomonas aeruginosa zostanie po raz pierwszy stwierdzona w próbce śluzu, należy zaproponować leczenie w celu podjęcia próby jej usunięcia zanim stanie się problemem przewlekłym. Istnieją ograniczone badania na ten temat, ale mogą pomóc ograniczyć ryzyko przyszłych zaostrzeń i powikłań.

Najskuteczniejszym leczeniem jest cykl doustnych lub dożylnych antybiotyków celujących bakterię Pseudomonas, a następnie antybiotyk podawany za pomocą nebulizatora. 

Kortykosteroidy wziewne (ICS) 

⚠️ Warunkowe zalecenie przeciwko: ICS są niezalecane do leczenia osób z rozstrzeniem oskrzeli, o ile nie mają astmy lub przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Leki te mogą zwiększać ryzyko zakażenia i nie wykazano ich skuteczności w samym rozstrzeniu oskrzeli. 

Konieczne są dalsze badania w celu sprawdzenia, czy ICS mogą pomóc niewielkiej grupie pacjentów z wysokimi liczbami białych krwinek zwanych eozynofilami. 

Rehabilitacja płucna oraz aktywność fizyczna 

✅  Zdecydowane zalecenie na korzyść:  program rehabilitacji płucnej należy zaproponować osobom, które doświadczają braku tchu lub zmniejszonej aktywności fizycznej. Programy te łączą trening fizyczny, edukację i pomaganie w pomocy poczuciu się silniejszym, lepszego oddychania oraz leczenia ich choroby.

Regularna aktywność fizyczna jest również zalecana dla wszystkich osób z rozstrzeniem oskrzeli, ponieważ daje wiele korzyści zdrowotnych. 

Diagnostyka i leczenie zaostrzeń 

Zaostrzenie występuje w razie pogorszenia objawów. Panel wytycznych ERS 2025 ocenił szereg innych dokumentów i wytycznych omawiających leczenie zaostrzeń oraz dokonał następujących stwierdzeń opartych na dostępnych informacjach. 

Diagnostyka zaostrzenia 

Zaostrzenie należy diagnozować, gdy pogarszają się kluczowe objawy, takie jak: 

• Obfitszy lub grubszy śluz bądź zmiana barwy śluzu 
• Zmiana kaszlu/więcej kaszlu 
• Większa duszność 
• Zmęczenie, osłabienie lub gorączka 
• Odkrztuszanie krwi (nawet niewiele) 
• Trudności z ćwiczeniami fizycznymi lub ból klatki piersiowej. 

Ciężkie zaostrzenie może oznaczać konieczność hospitalizacji lub podawania antybiotyków dożylnych. 

Aby pomóc diagnozować zaostrzenie, fachowy personel opieki zdrowotnej powinien: 

• Wcześnie pobrać próbkę śluzu — najlepiej przed rozpoczęciem podawania antybiotyków. Pomaga to ustalić, które bakterie powodują problemy. 
• Jeżeli stosowanie antybiotyków nie daje poprawy, test śluzu należy powtórzyć, aby pomóc określić kolejne kroki. 

Leczenie zaostrzenia 

1. Rozpoczęcie antybiotyków
   Antybiotyki są wybierane na podstawie wcześniejszych wyników śluzu, lokalnej antybiotykooporności oraz tego, jak złe są objawy. Dwa tygodnie (14 dni) to standardowy czas przyjmowania antybiotyków, zwłaszcza jeżeli zaostrzenie jest ciężkie lub spowodowane przez Pseudomonas aeruginosa. Krótsze cykle mogą być wystarczające w przypadku łagodnych objawów lub gdy zakażenie jest spowodowane przez bakterię dobrze reagującą na antybiotyki (taką jak Streptococcus pneumoniae).
2. Plany dalszego leczenia samodzielnego
   Plany leczenia samodzielnego mogą pomóc w rozpoznawaniu objawów zaostrzenia. Przy prawidłowym przeszkoleniu chorzy mogą sami rozpocząć przyjmowanie antybiotyków w domu po wystąpieniu wczesnych objawów zaostrzenia. 
3. W razie potrzeby eskalacja opieki
   Jeżeli objawy nie ulegają szybkiej poprawie lub zaostrzenie jest ciężkie, fachowy personel opieki zdrowotnej powinien dokonać ponownej oceny, czy konieczne są antybiotyki dożylne lub hospitalizacja. 
4. Dostosowanie technik udrażniania dróg oddechowych
   W trakcie zaostrzenia fachowy personel opieki zdrowotnej powinien zasugerować zastosowanie więcej technik udrażniania dróg oddechowych lub spróbować innych technik w celu sprawdzenia, czy to pomaga.

Diagnostyka i leczenie pacjentów, których stan szybko się pogarsza 

Niekiedy pacjenci doświadczają zmiany stanu i mogą zacząć mieć bardzo częste zakażenia w obrębie klatki piersiowej, objawy mogą nagle lub mocno pogorszyć się bądź zakażenie płuc może szybko się wycofać. Autorzy sprawdzili wytyczne i inne dokumenty, aby opracować algorytm określający, co lekarze powinni robić, jeżeli pacjent zgłasza szybkie pogorszenie: 

Badania 

• Pełna ponowna ocena
  Jeżeli objawy nagle pogorszyły się lub stały się częstsze bądź cięższe, fachowy personel opieki zdrowotnej powinien dokonać ponownej oceny schorzenia i planu leczenia. 
• Sprawdzenie, czy leczenie jest przestrzegane
  Fachowy personel opieki zdrowotnej powinien sprawdzić, czy udrażnianie jest skuteczne, a przepisane leki są prawidłowo przyjmowane.
• Sprawdzenie innych problemów zdrowotnych
  Należy dokonać innych kontroli w celu sprawdzenia, czy stan zdrowia mogą pogarszać inne schorzenia (oprócz rozstrzenia oskrzeli), takie jak astma, POChP lub problemy z układem odpornościowym. Pogorszenie powodują niektóre zakażenia lub powikłania, takie jak:
  • ABPA (grzybicza choroba płuc), 
  • NTM (rzadkie zakażenie bakteryjne) lub 
  • nowe zakażenie płuc. 
• Powtarzane skany klatki piersiowej
  Nowy skan TK może pomóc wykryć w płucach zmiany wyjaśniające pogorszenie objawów.
• W razie potrzeby ponowna kontrola pod kątem NTM
  Jeżeli objawy nie poprawiają się po rozpoczęciu podawania antybiotyków i jeżeli występują objawy przedmiotowe zakażenia prątkiem niegruźliczym (NTM), konieczne są dalsze badania w celu sprawdzenia tego.

Leczenie 

• Skierowanie do specjalisty
  Jeżeli pacjent nie jest już leczony przez eksperta ds. rozstrzenia płuc, należy go tam jak najszybciej skierować.
• Ocena i dostosowanie planu leczenia
  Fachowy personel opieki zdrowotnej powinien spersonalizować leczenie wykorzystując podejście „możliwych do wyleczenia cech”. Może to obejmować: 
  • Poprawienie technik udrażniania śluzu 
  • Dodanie lub dostosowanie leków rozrzedzających śluz 
  • Sprawdzenie i zaktualizowanie szczepionek 
  • Rozważenie długoterminowego stosowania antybiotyków (doustnie lub wziewnie) 
  • Podjęcie próby pozbycia się Pseudomonas, jeżeli stwierdzono ją w śluzie 
  • W razie potrzeby zastosowanie inhalatorów (leków rozszerzających oskrzela) lub sterydów wziewnych 
  • Rozpoczęcie rehabilitacji oddechowej 
  • W razie potrzeby zastosowanie tlenu lub wspomagania oddychania.
• Rozważenie zabiegu chirurgicznego płuc
  U niewielkiej liczby osób rozstrzenie oskrzeli jest ograniczone do jednej części płuc. U takich osób, jeżeli objawy nie poprawiają się dzięki lekom, może pomóc zabieg chirurgiczny.
• Wczesne skierowanie na ocenę pod kątem przeszczepu płuca
  Jeżeli rozstrzenie oskrzeli nadal pogarsza się mimo leczenia — zwłaszcza jeżeli czynność płuc pogarsza się, pacjentów należy niezwłocznie skierować na ocenę pod kątem przeszczepu płuca.

Osoby mające doświadczenie z rozstrzeniem oskrzeli pomogły fachowemu personelowi opieki zdrowotnej poprawić niniejsze wytyczne. W tym filmie dzielą się one swoją perspektywą życia z rozstrzeniem oskrzeli. Opisują oni swoje doświadczenia z leczenia i mówią na ten temat: 

Ta wytyczna została stworzona przez Europejskie Towarzystwo Pulmunologiczne i Europejską Fundację Pulmonologiczną. Po kliknięciu poniższych łączy można dowiedzieć się więcej o tych organizacjach i uzyskać dostęp do pełnych wytycznych dla profesjonalistów: 

Pełne wytyczne kliniczne – opublikowane w European Respiratory Journal w październiku 2025 r.: https://doi.org/10.1183/13993003.01126-2025  

Więcej zasobów dla pacjentów i opiekunów: 

Przeczytaj więcej na temat rozstrzenia oskrzeli 

Dołącz do grupy doradczej pacjentów z rozstrzeniem oskrzeli Europejskiego Towarzystwa Chorób Płuc 

Pobierz listę kontrolną pacjenta z rozstrzeniem oskrzeli 

Informacje o ERS 

Europejskie Towarzystwo Chorób Układu Oddechowego (ERS) to międzynarodowa organizacja, łącząca lekarzy, pracowników opieki zdrowotnej, naukowców i innych specjalistów z dziedziny pulmonologii. Jest jedną z czołowych organizacji medycznych w dziedzinie pulmonologii, z coraz większą liczbą członków w 140 krajach. Misją ERS jest promocja zdrowia płuc w celu złagodzenia cierpienia z powodu choroby i wprowadzenia globalnych standardów w pulmonologii. Nauka, edukacja i orzecznictwo stanowią podstawę jej działalności. ERS angażuje się w promowanie badań naukowych i zapewnianie dostępu do wartościowych zasobów edukacyjnych. Odgrywa również rolę w dziedzinie rzecznictwa — zwiększając świadomość chorób płuc wśród opinii publicznej i polityków. www.ersnet.org 

Informacje o ELF 

Europejskie Towarzystwo Chorób Płuc (ELF) zostało utworzone przez ERS w celu połączenia pacjentów i opinii publicznej z profesjonalistami. ELF tworzy publiczne wersje wytycznych ERS w celu podsumowania rekomendacji dla pracowników opieki zdrowotnej w Europie w formacie łatwym do zrozumienia dla wszystkich. Te dokumenty nie zawierają szczegółowych informacji na temat każdego stanu i powinny być wykorzystywane w połączeniu z innymi informacjami dla pacjentów i po rozmowie z lekarzem. Więcej informacji na temat chorób płuc zawiera witryna internetowa ELF: www.europeanlung.org