Print

Rozstrzenie oskrzeli

Niniejsze wytyczne wyjaśniają, czym są rozstrzenie oskrzeli, co je powoduje, w jaki sposób się je diagnozuje i leczy. Więcej szczegółowych informacji można znaleźć na stronie internetowej Priorytety pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli (Bronchiectasis Patient Priorities): www.europeanlunginfo.org/bronchiectasis

Ostatnia aktualizacja 01/02/2021
This content is available in multiple languages.

Czym są rozstrzenie oskrzeli?


Rozstrzenie oskrzeli to długotrwałe schorzenie układu oddechowego. U chorych na rozstrzenie oskrzeli drogi oddechowe (przewody łączące tchawicę z najniżej położoną częścią płuc) są szersze niż normalnie. Prowadzi to do nagromadzenia śluzu (lub plwociny) w płucach, co może grozić wystąpieniem infekcji. Zakażenia mogą powodować stany zapalne w płucach, które mogą skutkować uszkodzeniem lub zablokowaniem części płuca, dając takie objawy jak zadyszka, ból w klatce piersiowej i zmęczenie. Rozstrzenie oskrzeli są również znane jako rozstrzenie oskrzeli niezwiązane z mukowiscydozą.

Jakie są przyczyny rozstrzeni oskrzeli?


Wiele różnych czynników może powodować rozwój rozstrzeni oskrzeli. W niektórych przypadkach schorzenie to może być spowodowane ciężką infekcją, np. zapaleniem płuc lub krztuścem przebytym w dzieciństwie. Wówczas nazywa się je poinfekcyjnymi rozstrzeniami oskrzeli.

Inne choroby, które są często powiązane z rozstrzeniami oskrzeli lub mogą je powodować, obejmują:

  • Ciężką astmę z reakcją alergiczną na grzyb o nazwie Aspergillus (kropidlak), którą to chorobę nazywamy alergiczną aspergilozą oskrzelowo-płucną (AAOP).
  • Schorzenia, w przebiegu których układ odpornościowy atakuje własny organizm, jak w przypadku reumatoidalnego zapalenia stawów lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
  • Niedrożność lub blokadę dróg oddechowych po zainhalowaniu jakiejś substancji.
  • Pierwotną dyskinezę rzęsek – długotrwałą chorobę genetyczną, z którą rodzą się niektóre osoby; powoduje nieprawidłowy rozwój płuc.
  • Przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) – długotrwałą chorobę powodującą stany zapalne w płucach, uszkodzenia tkanki płucnej oraz zwężenie dróg oddechowych, utrudniającą oddychanie.
  • Niedobór alfa-1-antytrypsyny – chorobę genetyczną, która może powodować problemy płucne i wątrobowe.
  • Gruźlicę lub zakażenia prątkami niegruźliczymi – infekcje, które często atakują płuca i są powodowane grupą bakterii nazywaną mykobakteriami.

Lekarz zada kilka pytań i może przeprowadzić badania w celu ustalenia, co jest przyczyną rozstrzeni oskrzeli. Przyczyna choroby często pozostaje niewykryta (wówczas mówimy o idiopatycznych rozstrzeniach oskrzeli). Nie oznacza to, że żadna przyczyna nie istnieje – po prostu nie udało się jej ustalić. Podstawowe leczenie rozstrzeni oskrzeli wygląda zazwyczaj tak samo, niezależnie od przyczyny. Jednak niektóre przyczyny wymagają włączenia określonego typu dodatkowego leczenia.

W jaki sposób diagnozuje się rozstrzenie oskrzeli?


Częste objawy rozstrzeni oskrzeli to uporczywy kaszel, wykrztuszanie śluzu, duszność oraz częste infekcje płuc.

Objawy te są często obserwowane w przypadku innych częstych chorób płuc, np. POChP lub astmy, dlatego większość chorych jest najpierw badana w kierunku tych schorzeń. Jednakże można jednocześnie mieć dwie lub nawet wszystkie trzy wymienione choroby.

Jeśli pracownik służby zdrowia podejrzewa rozstrzenie oskrzeli, przeprowadzi dodatkowe badania.

Najczęstsze badania wykonywane na początku

  • Rentgen klatki piersiowej: rozstrzeni oskrzeli zazwyczaj nie da się zaobserwować na zdjęciu rentgenowskim, lecz może ono pomóc wyeliminować inne choroby.
  • Spirometria: jest to badanie polegające na mocnym i szybkim wydychaniu powietrza z płuc do urządzenia. Nie pozwala ono na rozpoznanie rozstrzeni oskrzeli, lecz jest jednym ze sposobów na ustalenie, czy płuca są uszkodzone.
  • Próbki plwociny: lekarz lub pielęgniarka mogą poprosić o wykrztuszenie niewielkiej ilości plwociny do pojemnika w celu przeprowadzenia badania w laboratorium. W wyniku tego badania można wskazać bakterię, która zaatakowała płuca, i określić, jaki antybiotyk najlepiej poradzi sobie z infekcją.
  • Badanie krwi: pomoże określić ogólny stan zdrowia.

Badania specjalistyczne

  • Tomografia komputerowa: to badanie jest konieczne w celu rozpoznania rozstrzeni oskrzeli. Podczas tego badania ciało jest skanowane promieniami rentgenowskimi pod wieloma różnymi kątami, a następnie komputer tworzy na tej podstawie szczegółowy obraz.
  • Badania układu odpornościowego: lekarz może skierować pacjenta na badania krwi w celu sprawdzenia, czy układ odpornościowy działa prawidłowo, oraz by ustalić możliwe przyczyny rozstrzeni oskrzeli, takie jak ciężkie alergie lub brak przeciwciał, które zwalczają infekcje.
  • Testy oddechowe: spirometria (zob. powyżej) może być przeprowadzona razem z bardziej szczegółowymi badaniami czynności płuc.

Jakie są objawy rozstrzeni oskrzeli?


Każdy inaczej przechodzi tę chorobę, dlatego nie da się opisać typowego pacjenta z rozstrzeniami oskrzeli. Jednak zazwyczaj występują niektóre lub wszystkie z następujących objawów:

  • Kaszel – często z wykrztuszaniem śluzu (plwociny). Ilość wykrztuszanej plwociny może być bardzo różna, podobnie jak jej kolor (może być biała, żółta, zielona, ciemnozielona lub brązowa).
  • Duszność – spowodowana upośledzoną pracą dróg oddechowych. W wielu przypadkach duszność nie stanowi problemu, lecz czasem chorzy mają zadyszkę podczas wchodzenia pod górę lub po schodach. W ciężkich przypadkach chorzy nie mogą złapać tchu podczas mniejszego wysiłku.
  • Uczucie przemożnego zmęczenia – ciało zużywa dużo energii na zwalczanie infekcji, a także na kaszel i oddychanie. Stan ten może się pogarszać u osób, które mają problemy ze snem z powodu innych objawów.
  • Dyskomfort w klatce piersiowej – może to być ból, ucisk lub uczucie wypełnienia klatki piersiowej.
  • Zakażenia dróg oddechowych, zwane również zaostrzeniem choroby – chory jest bardziej podatny na infekcje, które szybciej atakują drogi oddechowe. Inne objawy mogą ulec zaostrzeniu podczas infekcji.

W przypadku właściwego leczenia i kontrolowania choroby długość życia osób z rozstrzeniami oskrzeli jest normalna. Osoby z rozstrzeniami oskrzeli są bardziej narażone na śmierć z powodu innych chorób, które dotykają wszystkich ludzi (takich jak choroby serca czy rak) niż z powodu rozstrzeni oskrzeli.

Jak ciężka jest moja choroba?


W jaki sposób leczy się rozstrzenie oskrzeli?


Leczenie pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli ma kilka celów:

  • Zapobieganie infekcjom dróg oddechowych (zaostrzeniom), podczas których objawy ulegają zaostrzeniu.
  • Leczenie objawów.
  • Poprawa jakości życia.
  • Zatrzymanie postępu choroby.

Zastosowanie właściwego leczenia umożliwia chorym na rozstrzenie oskrzeli utrzymanie stabilnego stanu i skutecznej kontroli objawów przez wiele lat. Poniżej wymienione są najczęściej stosowane sposoby leczenia rozstrzeni oskrzeli, w tym terapie zalecane lekarzom w europejskich wytycznych w sprawie rozstrzeni oskrzeli. Nie wszystkie wymienione sposoby leczenia są dostępne lub stosowane w każdym kraju europejskim. Wszelkie pytania dotyczące tych sposobów leczenia należy omówić ze swoim lekarzem.

Leczenie stanów zapalnych

  • Inhalatory: niektóre inhalatory zawierają lek, który otwiera drogi oddechowe, by ułatwić oddychanie i zmniejszyć stan zapalny w płucach.
  • Tabletki: niektóre leki mogą również zmniejszać stan zapalny. Należy do nich rodzaj antybiotyków zwanych makrolidami, które mogą zmniejszać stan zapalny oraz leczyć infekcję.

Leczenie infekcji

  • Szczepionki: coroczne szczepienie przeciwko grypie i szczepienie przeciwko pneumokokom (które chroni przed najczęstszą bakteryjną przyczyną zapalenia płuc) jest ważne, ponieważ obniża ryzyko zakażenia się tymi drobnoustrojami.
  • Antybiotyki: wszelkie zakażenia dróg oddechowych należy niezwłocznie leczyć antybiotykami przyjmowanymi w postaci tabletek, zastrzyków lub przy pomocy maski (nebulizatora).
  • Antybiotyki stosowane zapobiegawczo (w niektórych przypadkach): w przypadku licznych infekcji dróg oddechowych lub ciężkich objawów zastosowane może być długoterminowe leczenie antybiotykami w celu ograniczenia rozwoju bakterii w płucach.
  • W takim przypadku dawki są niższe niż te podawane w trakcie infekcji i często przyjmowane są przez przynajmniej 1 rok, a czasem dłużej. Nie działają one od razu i należy je przyjmować regularnie, by mogły zadziałać w pełni skutecznie. Leki te mogą reagować z innymi tabletkami, dlatego ważne jest, by powiedzieć innym lekarzom, że przyjmuje się regularnie antybiotyki, zanim przepiszą oni inne leki.
  • Usunięcie bakterii takich jak Pseudomonas: Pseudomonas aeruginosa lub Pseudomonas to drobnoustrój, który może powodować infekcje u osób cierpiących na rozstrzenie oskrzeli. W przypadku zakażenia bakterią Pseudomonas lekarz może zalecić choremu leczenie antybiotykami, by usunąć bakterię lub ją kontrolować, bądź przepisać inny antybiotyk w przypadku przyszłych infekcji dróg oddechowych. Osoby będące nosicielami bakterii Pseudomonas mogą być bardziej podatne na infekcje dróg oddechowych i ich komplikacje, ponieważ bakteria ta jest oporna na leczenie antybiotykami i może czasem powodować uszkodzenia w płucach. Wytyczne dla lekarzy zalecają, by osoby będące nosicielami bakterii Pseudomonas były częściej monitorowane.

Leczenie w przypadku uszkodzenia płuc

  • Fizjoterapia i ćwiczenia oczyszczające drogi oddechowe mogą pomóc pozbyć się śluzu (zapraszamy na stronę „Priorytety pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli” w celu uzyskania porady i obejrzenia prezentacji wideo). • Leki mogą pomóc oczyścić drogi oddechowe ze śluzu (leki mukoaktywne). By uzyskać najlepsze efekty, leczenie należy łączyć z regularnymi ćwiczeniami fizjoterapeutycznymi.
  • Inhalatory rozszerzające oskrzela rozluźniają mięśnie dróg oddechowych.
  • Systematyczne ćwiczenia pomagają oczyszczać drogi oddechowe z plwociny i wspomagają lepszą pracę płuc.

Warto również rozważyć unikanie palenia tytoniu oraz leczenie pierwotnej przyczyny rozstrzeni oskrzeli, jeśli została ona zidentyfikowana.

Inne rodzaje leczenia


Opieka specjalistyczna


Terapia tlenowa

W przypadku niskiego poziomu tlenu w organizmie pacjenta konieczne może być wdycha- nie tlenu przez rurkę lub maskę. Terapia ta może trwać krótko (np. w czasie pobytu szpitalu z powodu infekcji dróg oddechowych do momentu, kiedy poziom tlenu u chorego wróci do normy) lub długo, jeśli płuca zostały uszkodzone i nie są już w stanie wchłaniać wystarcza- jąco dużo tlenu.
Chory może również potrzebować dodatkowego zaopatrzenia w tlen podczas lotu. Przed podróżą należy o tym porozmawiać z pracownikiem służby zdrowia w swojej placówce.

Leczenie operacyjne

W większości przypadków rozstrzenie oskrzeli można dobrze kontrolować i leczyć bez zabie- gu chirurgicznego. Operacja może być czasem pomocna, jeśli rozstrzenie oskrzeli obejmują jedynie małą część płuca i usunięcie jej może skutkować wyleczeniem chorego lub jeśli część płuca została poważnie uszkodzona i powoduje liczne infekcje.

Rehabilitacja oddechowa

Czasem proponuje się rehabilitację oddechową jako sposób na poprawę siły fizycznej cho- rego i złagodzenie wpływu objawów na jego życie.
Rehabilitacja oddechowa to rodzaj leczenia, którego celem jest zmniejszenie fizycznych i emocjonalnych skutków choroby płuc na życie chorego. Jest to spersonalizowany program łączący ćwiczenia fizyczne i edukację dotyczącą tego, w jaki sposób możesz samodzielnie zadbać o to, by zachować najlepszą możliwą kondycję zdrowotną.

Wsparcie w celu zaprzestania palenia

Palenie tytoniu nie powoduje rozstrzeni oskrzeli, lecz może zaostrzać stan choroby i jej objawy.
Dostępna jest pomoc w rzucaniu palenia oraz alternatywy, które ułatwiają zerwanie z nało- giem. Porozmawiaj z pracownikiem służby zdrowia w swojej placówce o tym, w jaki sposób może ci pomóc.

Samokontrola

Samokontrola jest niezwykle ważna w przypadku osób z chorobą przewlekłą taką jak rozstrzenie oskrzeli. Na co dzień można robić wiele różnych rzeczy, by kontrolować stan swojego zdrowia. To między innymi przyjmowanie przepisanych leków oraz wyko- nywanie ćwiczeń oczyszczających drogi oddechowe zgodnie z zaleceniami, monitorowanie objawów i informowanie pracow- nika służby zdrowia o wszelkich zmianach, aktywność fizyczna, zdrowe odżywianie, a w przypadku palaczy – rzucenie palenia.

Więcej wskazówek dotyczących samokontroli można uzyskać na stronie Priorytety pacjentów z rozstrzeniami oskrzeli.

Materiały dodatkowe


Leczenie rozstrzeni oskrzeli przynosi najlepsze rezultaty, jeśli jest prowadzone przez zespół pracowników służby zdrowia, którzy mają doświadczenie w leczeniu tej choroby. W wielu krajach istnieją już wyspecjalizowane kliniki zajmujące się osobami z rozstrzeniami oskrzeli.

Kliniki te różnią się nieco między sobą, lecz zawsze oferują:

  • Lekarza lub zespół lekarzy posiadających specjalistyczną wiedzę i doświadczenie z za- kresu rozstrzeni oskrzeli.
  • Fizjoterapeutę lub zespół fizjoterapeutów, którzy uczą, jak wykonywać ćwiczenia oczyszczające drogi oddechowe.
  • Pielęgniarki lub innych pracowników służby zdrowia, którzy służą informacją i wspar- ciem.
  • Antybiotyki w inhalatorach lub nebulizatorach bądź inne specjalistyczne leki i antybio- tyki dożylne w domu.
  • Specjalistyczne badania układu odpornościowego lub organizmu w celu zdiagnozowa- nia przyczyny rozstrzeni oskrzeli.

Niektóre osoby chore na rozstrzenie oskrzeli regularnie odwiedzają kliniki specjalistycz- ne, podczas gdy inni chorzy bywają w nich raz lub kilka razy, a następnie są przenoszeni z powrotem pod opiekę ich stałego lekarza. Jeśli sądzisz, że potrzebujesz wizyty u specjalisty, porozmawiaj o tym ze swoim lekarzem. Nie istnieje europejski rejestr specjalistów zajmujących się rozstrzeniami oskrzeli, lecz jeśli nie mo- żesz znaleźć takiego specjalisty, skontaktuj się z Europejską Fundacją na Rzecz Zdrowia Płuc.

Zapisz się do naszego newslettera